9 Nguyên nhân tai biến mạch máu não: Yếu tố nguy hiểm nhất

Tai biến mạch máu não (đột quỵ) là một trong những nguyên nhân gây tử vong và tàn phế hàng đầu hiện nay. Theo cảnh báo của World Health Organization, đột quỵ là nguyên nhân tử vong đứng thứ hai trên toàn cầu và là nguyên nhân hàng đầu gây khuyết tật lâu dài ở người trưởng thành.

Vậy nguyên nhân tai biến mạch máu não là gì? Vì sao ngày càng nhiều người, kể cả người trẻ, mắc phải căn bệnh nguy hiểm này? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết 9 nguyên nhân phổ biến nhất, đồng thời cung cấp giải pháp phòng ngừa hiệu quả dựa trên khuyến nghị y khoa.

Tai biến không còn “của người già”

Những con số thống kê gần đây khiến nhiều người bất ngờ: tỷ lệ người trẻ mắc tai biến đang tăng nhanh chóng. Trước đây, tai biến chủ yếu xuất hiện ở người trên 60 tuổi, nhưng hiện nay, nhiều người từ 25-40 tuổi đã phải nhập viện do đột quỵ.

Theo nghiên cứu từ Bộ Y tế, cứ 10 trường hợp tai biến nhập viện thì có 3 người dưới 45 tuổi, tỷ lệ tử vong và biến chứng cũng không hề thấp.

Nguyên nhân của sự “trẻ hóa” tai biến xuất phát từ lối sống hiện đại: áp lực công việc, thức khuya, căng thẳng liên tục, chế độ ăn uống nhiều dầu mỡ và ít vận động. Nhiều người trẻ chủ quan với những triệu chứng nhỏ như đau đầu, chóng mặt, tê tay chân, dẫn đến tai biến bất ngờ.

Sai lầm phổ biến là phần lớn mọi người nghĩ rằng tai biến chỉ xảy ra với người già, vì vậy họ không kiểm tra sức khỏe định kỳ, bỏ qua dấu hiệu cảnh báo ban đầu, hoặc trì hoãn việc điều trị các bệnh nền như cao huyết áp, tiểu đường, mỡ máu cao. Chính sự chủ quan này đã khiến tai biến trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết.

9 Nguyên nhân gây tai biến mạch máu não thường gặp

Tai biến mạch máu não (đột quỵ) xảy ra khi dòng máu nuôi não bị gián đoạn do tắc nghẽn hoặc vỡ mạch máu. Phần lớn các trường hợp không xảy ra ngẫu nhiên mà liên quan chặt chẽ đến các bệnh lý nền và yếu tố nguy cơ tích lũy theo thời gian. Dưới đây là 6 nguyên nhân phổ biến nhất:

1. Cao huyết áp – Nguyên nhân hàng đầu

Tăng huyết áp được xem là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất gây tai biến mạch máu não. Nhiều nghiên cứu cho thấy người bị cao huyết áp có nguy cơ đột quỵ cao gấp 3–4 lần so với người có huyết áp bình thường.

Khi huyết áp tăng cao kéo dài:

• Thành mạch máu bị tổn thương và kém đàn hồi
• Nội mạc mạch máu dễ bị rách vi thể
• Tiểu cầu và fibrin tập trung tạo thành cục máu đông

Ngoài ra, nếu huyết áp tăng đột ngột, áp lực dòng máu có thể làm vỡ mạch máu não, gây xuất huyết não – một dạng tai biến đặc biệt nguy hiểm.

2. Xơ vữa động mạch

Xơ vữa động mạch là tình trạng lòng mạch bị thu hẹp do sự tích tụ của cholesterol, triglyceride và các mảng bám lipid. Khi mảng xơ vữa phát triển:

• Lòng mạch hẹp lại, cản trở dòng máu lên não
• Máu lưu thông chậm dễ hình thành huyết khối
• Cục máu đông có thể gây tắc mạch não đột ngột

Đây là nguyên nhân phổ biến gây nhồi máu não (đột quỵ thiếu máu não cục bộ).

3. Đái tháo đường

Người mắc đái tháo đường lâu năm thường có nguy cơ đột quỵ cao hơn do:

• Đường huyết cao làm tổn thương thành mạch
• Thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch
• Tăng nguy cơ hình thành huyết khối

Ngoài ra, bệnh nhân tiểu đường thường đi kèm rối loạn lipid máu (tăng cholesterol, triglyceride), làm gia tăng nguy cơ tắc mạch máu não. Tình trạng tắc các mạch máu nhỏ như mạch võng mạc, mạch chi hoặc mạch não nhỏ cũng thường gặp ở người đái tháo đường lâu năm.

4. Bệnh tim mạch

Nhiều trường hợp tai biến có nguồn gốc từ tim, đặc biệt ở những bệnh lý như:

• Rung nhĩ
• Hẹp van hai lá có rung nhĩ
• U nhầy nhĩ trái
• Viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn
• Thông liên nhĩ

Các bệnh lý này dễ tạo cục máu đông trong buồng tim. Khi cục máu đông di chuyển theo dòng máu lên não, chúng có thể gây tắc mạch đột ngột, dẫn đến nhồi máu não cấp.

Ngoài ra, một số thuốc chống đông (như kháng vitamin K) nếu không kiểm soát chặt chẽ có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết não.

5. Dị dạng mạch máu não

Dị dạng mạch máu não là bất thường cấu trúc mạch máu, có thể là bẩm sinh, bao gồm:

• Phình mạch não
• Thông động – tĩnh mạch (AVM)
• Dị dạng động mạch

Những mạch máu này có thành mạch yếu, dễ giãn và có nguy cơ vỡ bất ngờ, gây xuất huyết trong não.

6. Thừa cân, béo phì

Thừa cân và béo phì làm gia tăng nguy cơ tăng huyết áp, tiểu đường và rối loạn mỡ máu. Đây đều là những yếu tố nền tảng dẫn đến tai biến mạch máu não. Giảm cân hợp lý giúp cải thiện huyết áp, đường huyết và lipid máu, từ đó giảm nguy cơ tai biến một cách đáng kể.

7. Căng thẳng kéo dài và ít vận động

Căng thẳng tâm lý kéo dài làm tăng hormone gây co mạch và tăng huyết áp. Lối sống ít vận động khiến tuần hoàn máu kém, tăng nguy cơ hình thành huyết khối. Đây là nguyên nhân ngày càng phổ biến, đặc biệt ở người trẻ tuổi làm việc trí óc nhiều và sinh hoạt không điều độ.

Việc cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi, duy trì vận động đều đặn và chăm sóc sức khỏe tinh thần đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa tai biến.

8. Hút thuốc lá thường xuyên

Hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ có thể phòng tránh được nhưng lại rất phổ biến. Nicotine và các chất độc trong thuốc lá làm co mạch máu, tăng huyết áp, tăng độ quánh của máu và thúc đẩy hình thành cục máu đông. Nguy cơ tai biến ở người hút thuốc cao hơn nhiều lần so với người không hút.

Việc bỏ thuốc lá giúp giảm nguy cơ tai biến rõ rệt chỉ sau một thời gian ngắn. Người bệnh cũng cần tránh hút thuốc thụ động, vì khói thuốc từ môi trường xung quanh cũng gây hại không kém.

9.Uống rượu bia quá mức

Rượu bia ảnh hưởng trực tiếp đến huyết áp, nhịp tim và chức năng mạch máu. Uống rượu bia thường xuyên hoặc với lượng lớn có thể gây tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim và tăng nguy cơ xuất huyết não.

Để phòng tránh tai biến, người bệnh nên hạn chế rượu bia ở mức thấp nhất có thể. Việc duy trì thói quen uống rượu bia kéo dài là yếu tố làm tăng nguy cơ tai biến mà nhiều người thường chủ quan.

Dấu hiệu cảnh báo tai biến mà bạn không nên bỏ qua

Tai biến có thể đến một cách bất ngờ, và nhiều trường hợp xảy ra ngay cả khi bạn cảm thấy cơ thể khỏe mạnh.

Chuyên gia tim mạch khuyến cáo: “Người trưởng thành nên chú ý đến những thay đổi bất thường ở cơ thể, dù là nhỏ nhất, như tê tay, chóng mặt hay méo mặt, bởi đây thường là những tín hiệu cảnh báo sớm trước tai biến.”

Các dấu hiệu cảnh báo thường xuất hiện trước tai biến hoặc trong giai đoạn khởi phát, cần hết sức chú ý:

• Đau đầu dữ dội, chóng mặt bất thường: Cơn đau xuất hiện đột ngột, dữ dội, không đi kèm tiền sử trước đó và có thể kèm theo mệt mỏi, khó chịu toàn thân.
• Tê yếu tay, chân, mất thăng bằng: Một bên cơ thể đột nhiên yếu, khó di chuyển, đứng hoặc đi lại không vững, dễ té ngã.
• Méo mặt, nói khó, nuốt khó: Méo miệng, lời nói lắp, khó phát âm hoặc khó nuốt thức ăn, nước uống cảnh báo tổn thương não hoặc dây thần kinh.
• Nhìn mờ, mất thị lực tạm thời: Thị lực giảm đột ngột một bên hoặc cả hai mắt, nhìn đôi hoặc mờ dần, báo hiệu mạch máu não có vấn đề.
• Buồn nôn, nôn, mệt mỏi kéo dài: Cảm giác chóng mặt, mất sức, choáng váng, dễ ngã, không rõ nguyên nhân, đặc biệt khi đi kèm với các triệu chứng trên.

Theo bác sĩ chuyên khoa nhấn mạnh: “Mỗi phút trì hoãn khi xuất hiện các triệu chứng trên đều làm tăng nguy cơ tổn thương não vĩnh viễn. Không nên chủ quan hay tự ý dùng thuốc, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức.”

Các biện pháp phòng tránh tai biến mạch máu não hiệu quả

Tai biến mạch máu não phần lớn có thể phòng ngừa nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ và duy trì lối sống khoa học. Dựa trên các nguyên nhân thường gặp, chuyên gia y tế khuyến cáo những biện pháp sau:

Kiểm soát và điều trị tốt các bệnh lý nền

Những bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch… là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây đột quỵ. Vì vậy, cần:

• Thăm khám định kỳ để phát hiện sớm bất thường
• Tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ
• Không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có chỉ định chuyên môn
• Theo dõi huyết áp, đường huyết tại nhà nếu được hướng dẫn

Việc kiểm soát ổn định các chỉ số sức khỏe giúp giảm đáng kể nguy cơ tai biến.

Hạn chế rượu bia, thuốc lá và chất kích thích

Hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia làm tổn thương thành mạch, tăng huyết áp và thúc đẩy xơ vữa động mạch. Để bảo vệ hệ tim mạch và não bộ:

• Ngừng hút thuốc hoàn toàn
• Hạn chế tối đa đồ uống có cồn
• Tránh sử dụng các chất kích thích không cần thiết

Đây là một trong những bước quan trọng giúp giảm nguy cơ đột quỵ lâu dài.

Tăng cường vận động thể chất

Vận động đều đặn giúp cải thiện tuần hoàn máu, ổn định huyết áp và kiểm soát cân nặng. Nên:

• Tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày, 5 ngày/tuần
• Lựa chọn hình thức phù hợp như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, yoga
• Tránh ngồi lâu, đặc biệt với người làm việc văn phòng

Hoạt động thể chất thường xuyên giúp tim mạch khỏe mạnh và giảm nguy cơ hình thành cục máu đông.

Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh

Chế độ dinh dưỡng khoa học đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa tai biến mạch máu não. Cần:

• Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn
• Hạn chế thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, đồ chiên rán
• Tăng cường rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt
• Bổ sung thực phẩm tốt cho tim mạch như cá, các loại hạt, dầu thực vật

Ăn uống hợp lý giúp kiểm soát huyết áp, cholesterol và duy trì cân nặng ổn định.

Nhận diện nguyên nhân tai biến và các dấu hiệu cảnh báo là bước đầu tiên để bảo vệ bản thân và người thân. Thực trạng tai biến đang trẻ hóa và ngày càng phổ biến, vì vậy không nên chủ quan. Hãy chủ động kiểm tra sức khỏe, thay đổi lối sống và phòng ngừa để giảm thiểu rủi ro tai biến một cách hiệu quả. Để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời, đội ngũ chuyên gia tại Đa Khoa Quốc Tế Việt Sing  luôn sẵn sàng đồng hành 24/7 cho người bệnh.